Juryrapport Schaduwprijs 2007
Amsterdam, 30 mei 2007
De Schaduwprijs, de prijs voor het beste Nederlandstalige spannende debuut, is een initiatief van het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs (GNM). We krijgen daarbij steun van onze sponsor, de Stichting Lira Fonds. Lira, de organisatie die zich bezig houdt met auteurs- en leenrechten, is de onvolprezen stille kracht achter de Nederlandse letteren, ook achter de Schaduwprijs.
Dit jaar hebben dertien auteurs meegedongen naar de Schaduwprijs. Hiervan zijn er twee uit Vlaanderen en elf uit Nederland afkomstig. Opmerkelijk deze keer is de opmars van de regiothriller, spannende boeken met een hoog regionaal gehalte. Er zijn debuten die zich afspelen in Noord-Groningen, twee in Twente, de Achterhoek, Maastricht, de Belgische Kempen en, als we het stadsdeel Oud-Zuid ook als een culturele biotoop beschouwen, één in Amsterdam.
De debuten beslaan een breed scala aan onderwerpen. De juryleden hebben zich bij het lezen laten meeslepen in de wereld van de illegale wapenhandel en van de overnamebankiers, archeologische opgravingen in Italië, carnaval, de Tachtigjarige Oorlog, de middeleeuwse mystiek, orgaandonatie, nieuws op internet, overspelige relaties, kunstgaleries, witwassen en nog veel meer.
Het was al met al bijzonder onderhoudend en opnieuw een bevestiging dat het goed gaat met de Nederlandstalige thrillers. Het genre maakt een voorspoedige ontwikkeling door, bij sommige debutanten ook in de boekverkopen. Maar we hebben ons als jury zo nu en dan ook geërgerd. Niet omdat de auteurs ervaring en kwaliteit ontbeerden – het gaat per slot om debuten – maar omdat de eindredactie en deskundige begeleiding van de schrijver soms zo overduidelijk afwezig waren. Terwijl uitgevers juist bij debuterende auteurs hieraan extra aandacht zouden moeten besteden, laten ze dat na. Met als gevolg dat er boeken verschijnen die met een zorgvuldige eindredactie een stuk minder volumineus zouden zijn. Waar literaire incongruenties en feitelijke onjuistheden uit zouden zijn geschrapt. En waarin meer aandacht zou zijn besteed aan de verhaallijn en de spanningsboog.
Het is teleurstellend om te moeten vaststellen dat ook grote uitgeverijen op dit punt in gebreke blijven. We hebben zelfs overwogen om een ontmoedigingsprijs in te stellen. Dat hebben we natuurlijk niet gedaan, maar we hebben wel gelet op stijl en gekeken of de feiten kloppen. Ook dat zijn onmisbare criteria voor spannende boeken.
Dames en Heren.
De Schaduwprijs is een aanmoedigingsprijs, de beloning voor het moedige avontuur van een debutant om zijn of haar eerste boek te schrijven. Het is een stimulans om verder te gaan op het schrijverspad. Daarom heeft de jury de ingezonden boeken gelezen op zoek naar talent. Naar mogelijkheden die in een volgend boek tot verdere ontplooiing kunnen komen. We hebben als jury bewondering voor enkele auteurs die, ook al winnen ze vanmiddag niet de Schaduwprijs, een belofte voor de toekomst inhouden.
Evenals vorig jaar wil de jury twee debuten een bijzondere vermelding geven. Allereerst de historische thriller Spaans vuur van Wouter van Mastricht die zich afspeelt ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog in Maastricht. Het genre historische thriller is in het buitenland populair en wordt in Nederland (te) weinig beoefend. Maar het stelt hoge eisen aan de auteur en, hoe indrukwekkend de opzet van Spaans vuur ook is, de ambitie om de spanning ruim 600 bladzijden vol te houden, blijkt voor dit debuut te hoog gegrepen.
Ten tweede een boek dat zich afspeelt in het andere uiterste van Nederland, Noord-Groningen. Lupko Ellen laat in Moddergraf zien hoe je met onderkoeld taalgebruik verrassende effecten kunt bereiken en door vertraging spanning kunt oproepen. Maar het verhaal als geheel is fragmentarisch en blijft net teveel steken in de Noordgroningse klei.
Wie dan?
Het boek van de winnaar van de Schaduwprijs 2007 torent naar de mening van de jury ver uit boven alle andere ingezonden boeken. Ook al gaat het niet om een misdaadroman in de klassieke zin van het woord, ieder van de juryleden werd gegrepen door de suggestieve wereld en de intrigerende, persoonlijke stem waarmee het verhaal al in de eerste pagina’s wordt neergezet. Literaire kwaliteit wint het van het technische plot.
Het winnende boek is ijselijk spannend door de beklemmende wijze waarop een buitengewoon criminele bedrijvigheid als hoofdthema van het boek wordt beschreven. Kil, koel, hard als het staal waarvan de wapens worden gemaakt. Het onopgeloste mysterie van het boek is gelegen in de vraag waarom de auteur en de hoofdpersoon één en dezelfde naam hebben.
Dames en heren: als aanmoediging om in een volgend boek het plot de hoofdrol te geven die het in een spannend boek behoort te spelen, gaat de Schaduwprijs 2007 naar Eva Maria Staal voor haar debuut Probeer het mortuarium.
Juryleden voor de Schaduwprijs 2007:
Charles den Tex (winnaar Gouden Strop 2006)
Marieke Bemelman (bestuurslid GNM)
Jos van Cann (bestuurslid GNM)
Alwin van Ee (bestuurslid GNM)
Roel Janssen (voorzitter GNM)